धादिङ, १४ वैशाख – हाल नेपालभर किसानहरू बन्दाले उचित मूल्य नपाएर बारीमै कुवाएर फाल्न बाध्य भएका छन्। महिनौंको पसिना र लगानीबाट फलाएको बन्दा बजारमा न्यून मूल्यमा बिक्न नसकेपछि कृषकहरू चरम निराशामा परेका छन्।
कृषकहरूका अनुसार उत्पादन लागत, मलबीउ, श्रम र ढुवानी खर्च उठ्न पनि नसक्ने गरी बजारमा मूल्य घटेको छ। राजधानी र मुख्य सहरहरूमा उपभोक्ताले महँगो मूल्य तिर्दा समेत किसानहरू भने बिचौलियाको जालमा परेर घाटामा जान बाध्य छन्। परिणामस्वरूप किसानहरूले आफ्नै रगत–पसिनाले सिँचिएको बन्दा बारीमै कुहाएर फाल्न थालेका छन्।
कृषकहरूका पीडा:
“हामीले सयौं घण्टा श्रम गरेर उब्जाएको बन्दा बिक्री गर्न जाँदा लागत पनि नउठ्ने भयो। यति मेहनत गरेर घाटा खानुभन्दा बारीमै कुहाउने सजिलो लाग्छ,” धादिङका कृषक रेशमराज खतिवडा बताउँछन्। यस्तै समस्या चितवन, मकवानपुर, काभ्रेपलाञ्चोक, सुनसरीजस्ता बन्दा उत्पादन हुने मुख्य जिल्लाहरूमा समेत देखिएको छ।
स्थानीय सरकारहरूको उदासीनता:
स्थानीय तहहरूले कृषिलाई प्राथमिकता दिएको घोषणा गरे पनि व्यावहारिक रूपमा बजार सुनिश्चितता, मूल्य नियन्त्रण, ढुवानी व्यवस्थापन र सञ्चालक किसान बजार स्थापना गर्न चासो नदिएको किसानहरूको गुनासो छ। कतिपय स्थानमा किसानहरूले आफैं सडक छेउमा पसल राखेर सस्तोमा बेच्न थालेका छन्, तर ढुवानी खर्च, भाडा र घाटाले उनीहरू थप समस्यामा छन्।
राज्यको दायित्व र अबको बाटो:
कृषि नेपाल अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो भन्ने भनाइ र वास्तविकताबीच चरम विरोधाभास देखिएको छ। कृषकलाई उचित मूल्य दिलाउने व्यवस्था गर्न, उत्पादनदेखि बिक्रीसम्म सहजीकरण गर्ने नीति ल्याउन, किसानका उत्पादनको सरकारी खरीद प्रणाली विकास गर्न, कृषि उपजको बीमा र भण्डारण सुविधा विस्तार गर्न राज्यले तुरुन्त ठोस कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता छ।
विशेषज्ञहरू भन्छन् – यदि तत्काल बजार व्यवस्था, मूल्य स्थिरीकरण र ढुवानी सहजीकरण नहुँदा कृषकहरूको मनोबल गिर्ने मात्र होइन, दीर्घकालमा कृषि उत्पादन नै घट्ने खतरा छ। यसले मुलुकको खाद्य सुरक्षामा समेत गम्भीर असर पार्न सक्छ।
उपसंहार :
कृषकहरूलाई घाटामा पार्ने प्रणालीगत कमजोरी तत्काल सम्बोधन नगरे राज्यले ‘कृषिप्रधान देश’ भन्ने पहिचान गुमाउने खतरा बढ्दो छ। किसानलाई सम्मान दिने हो भने उनीहरूको उत्पादनलाई सम्मान गर्नुपर्छ, अनि मात्र कृषि क्षेत्र फस्टाउँछ र देश समृद्धितर्फ अघि बढ्न सक्छ।
